optocht.jpg

Van Zeilen en Zingen

Zeilen en Zingen is in Workum onlosmakelijk verbonden.
Het shantyfestival staat niet op zichzelf. Na het weekend, waarin alleen wordt gezongen over het harde leven aan boord, begint het echte werk. De schepen van de Beurtveer en de Strontrace vertrekken. Bij deze zeilwedstrijden is weinig ruimte voor muzikale ingevingen; hier gaat het om tactiek, doorzettingsvermogen en goed zeemansschap. Hier worden shanties realiteit. “Ook al trekt het shantyfestival weinig schippers,” vertelt Marga Swaans uit de organisatie van de Beurtveer en de Strontrace, “het festival is onlosmakelijk met de beide zeilwedstrijden verbonden.”
vissers1
 
Shanties en platbodems
“Het zingen van shanties bij het hijsen van de zeilen werkt op een platbodem helaas niet. De zeilen zijn te licht en het werk gaat in een te hoog tempo om er shanties bij te kunnen zingen,” vertelt Wim Valk, oud schipper van het charterschip Dankbaarheid. “Bovendien doe je veel hijswerk in je eentje of met z’n tweeën en niet in grote ploegen zoals ze dat op de windjammers doen. Eigenlijk hebben de shanties historisch gezien dus weinig te maken met de zeilerij op platbodems, die mee doen aan de Strontrace en de Beurtveer. “ Toch gaan de Beurtveer en de Strontrace al jaren hand in hand met het shantyfestival. “Het publiek van het shantyfestival is wel veel ouder dan de deelnemers aan de wedstrijden,” vertelt Wim Valk, die zelf regelmatig het shantyfestival bezoekt. “Maar de sfeer rondom het shantyfestival heeft heel veel gemeen met de sfeer van de wedstrijden. Je kunt deze evenementen echt niet apart van elkaar organiseren.”
 
Onlosmakelijk verbonden
Ook Marga Swaans uit het bestuur van Zeilvracht, de vereniging die elk jaar de beide wedstrijden organiseert, vindt de evenementen ‘onlosmakelijk verbonden’. Al zeven jaar zit zij tijdens de race op het wedstrijdschip In Dubio, of ze vaart mee met de Beurtveer, maar in ieder geval bezoekt ze elk jaar het shantyfestival. “Ik ga elke zaterdagavond naar het kerkje om te zingen. Dat vind ik heel plezierig. Af en toe zie ik wel een schipper met familie zitten, maar eigenlijk zouden we willen dat er veel meer schippers en passagiers het shantyfestival bezoeken.” De laatste vijf jaar heeft Zeilvracht meer contact met het shantyfestival gezocht en proberen ze onder de zeilers meer ruchtbaarheid te geven aan het festival. “Maar dat is tot nu toe niet echt een succes. Veel schepen komen pas op zondag aan en dan zijn de schippers alleen maar met de wedstrijd bezig: ‘Zijn alle zeilen in orde?’, ‘Hoe krijg ik al mijn boodschappen aan boord?’ Op het muziektheaterstuk dat op de zondagavond wordt opgevoerd, komen wel veel zeilers af. Dat is ook altijd geweldig.” En op maandag wordt er bij de start van de race in de haven gezongen. “Het is dan zo gezellig in de haven. Er zijn veel toeristen, iedereen is druk in de weer en de muziek past daar echt bij.”
 
Strontrace
In het begin van deze eeuw vervoerden zo’n 150 tjalken en klippers 100 tot 160 ton koemest van de Friese Zuidwesthoek naar de geestgronden van de bollenvelden achter de duinen bij Warmond en Hillegom. De schippers zeilden de mest zo snel mogelijk over, zodat ze als eerste weer een nieuwe lading aan boord konden nemen. In 1974 heeft Reid deze traditie weer nieuw leven in geblazen door de Strontrace op te zetten. Kunstmest is de hedendaagse lading, die in Warmond wordt gelost. Het schip dat weer als eerste aanlegt in Workum, is de winnaar.
 
Schipper mag ik overvaren?
Sommige schepen waren te groot om te kunnen varen op de Ringvaart, waar de Strontrace langs gaat. Zo kwam Reid op het idee om ook een wedstrijd voor de grotere schepen op te zetten: de Beurtveer. Deze wedstrijd voert naar Amsterdam en weer terug. De schipper kiest de heen en terug route van tevoren, als hij op de heenweg via Lemmer gaat, moet hij op de terug weg via Medemblik. En andersom. Vroeger zeilde er ook een beurtveer tussen Workum en Amsterdam om passagiers te vervoeren. Ook met de hedendaagse Beurtveer varen passagiers mee.
 
Zijn zangers ook zeilers?
zingenBij het 25 jarig bestaan van de Strontrace en de Beurtveer in 1998, mochten ook de shantiezangers mee zeilen. Het Liereliet zeilde mee op de Dankbaarheid van Wim Valk. Volgens de oud schipper zijn de zangers geen echte zeilers. “Ze kunnen wel goed aan touwen trekken, maar het zijn de genieters van de schepen en de gezelligheid. De oorspronkelijke shanty, bedoeld als werklied, is toch een heel ander leven gaan lijden onder de walbevolking.” De zangers zeilden dus vooral met de Beurtveer mee om de sfeer te proeven en te maken. Wim: “We hebben heel, heel veel gezongen.”
Dit artikel is geschreven voor het jubileumkatern van de Spiegel der Zeilvaart ter gelegenheid van 15 jaar festival in 2002.
Share