klompjes.jpg

Liereliet

Internationaal Shantyfestival Workum, een fenomenale muziekgeschiedenis
 
Het Internationaal Shantyfestival Workum is al jaren een toonaangevend fenomeen. Gasten en publiek struikelen over elkaar heen om er maar vooral ‘bij’ te kunnen zijn. Al meer dan 20 jaar zindert Workum in oktober onder het geweld van refreinliederen waarin de zee centraal staat, en is scheepstimmerwerf ‘De Hoop’ in Workum het toneel voor creatieve maritieme uitingen.
 
Door Betsie Verberk, 2002
Eind jaren zeventig ontstond er op het gebied van de folkmuziek in Friesland een wildgroei van kleine dorpsfestivalletjes rond het Friestalige lied. Zingen in je moerstaal was nieuw en werd in een mum van tijd populair. Deze kleine festivals waren echter vaak slecht georganiseerd. Als snel werd duidelijk dat het zo niet verder kon gaan. Vanuit dat idee is Tsjoch ontstaan. Een festival dat Friese folkmuzikanten een goed georganiseerd podium bood. Tsjoch sloot in de beginjaren vaak aan bij een ander evenement en in 1979 ontstond zo het idee Tsjoch 3 te combineren met de jaarlijkse Strontrace in Workum.
Reid, stichter van Strontrace, Beurtveer en Visserijdagen, was erg enthousiast over dit idee. Met de komst van Tsjoch naar Workum, in het weekend voorafgaand aan de Strontrace, zag hij zijn kans om de zeemansliedjes terug bij de schippers te krijgen. De uitwisseling van ideeën tussen Reid en de Tsjoch-commissie leidde tot het singaround-evenement ‘Liereliet’. Zangers vanuit de Vereniging van Friese Folkmuzikanten werden uitgenodigd om mee te doen. Om de singaround wat meer gewicht te geven, kwamen twee belangrijke shantyzangers, Jim Mageean en Johnny Collins, uit Engeland over. Op de zondagavond in de ‘groene loods’, een kale ruimte die niet meer was dan een schuur met wat stoelen, zat de groep in een halve cirkel kleumend bij elkaar en zette om beurten een refreinlied in. Mede door de kracht van Johnny en Jim werd dit Liereliet-gebeuren tot een goed einde gebracht. Dat was oktober 1980. De kop was eraf en een vervolg leek alleen maar logisch.
oktober80
De Lierelietzangers ontwikkelden zich. Ze zochten nieuwe liedjes gezocht en geschreven, deden ervaring op in het zingen ervan. Ze speelden en zongen op straat, in Berlijn, Brugge en Gent. Zo kwamen ze in contact met shantyzangers uit onder andere Polen, Engeland, Frankrijk en Amerika. Deze ervaringen op festivals in het buitenland, inspireerden om de singeround voorafgaand aan de Strontrace, uit te bouwen tot een echt festival. Een commissie bestaande uit Rensje Plantinga, José de Boer, Baukje Bangma, Piet Bouma, Gjalt Bosma, Ankie van der Meer en Nanne Kalma, zette in 1988 het eerste echte Internationaal Shantyfestival Workum op poten.
De formule was; drie programmapunten (zangers of groepen), aansluitend daarop de Liereliet-singaround en op de zondagavond een pretband. In de jaren die volgden kwamen naast Johnny en Jim zowel Nederlandse als buitenlandse gasten aan bod. Forebitter (Amerika), Femmes de Marins (Frankrijk), Tom Lewis (Canada), ’t Kliekse (Vlaanderen), Stare Dzwony (Polen), de Liereliet-optreedgroep (Friesland) en vele, vele anderen. Na een aantal jaren van ploeteren in de ‘groene loods’, vond het concert op zaterdag onderdak in de doopsgezinde kerk De Vermaning. De sfeer in dit kerkje heeft het festival zeker een enorme impuls gegeven. Driehonderd mensen die in dat kleine kerkje hun stemmen laten galmen; dat zorgt voor een onvergetelijke ervaring. Een onderdompeling in de kracht van muziek, die vooral met de stem wordt gemaakt.
Een van de hoogtepunten in de geschiedenis van het shantyfestival in Workum was de komst van de absolute autoriteit op shantygebied, Stan Hugill, de laatste echte shantyman. Hij was een duizendpoot, die schilderde, zong, schreef en uren kon vertellen over de werkzaamheden aan boord, de havens, de shanties. Tot aan zijn dood in 1992 was zijn aanwezigheid een topattractie op de diverse internationale festivals, en dus ook in Workum. In 1990 kwam hij naar Workum. Stan Hugill was toen 83 jaar. Hij gaf een concert op zaterdagavond als onderdeel van het vaste programma, maar daarnaast gaf hij op zondag, rond koffieconcerttijd, een lezing over shanties. Hij vertelde over zijn werk en de liedjes, en hij illustreerde dat met liedjes of fragmenten daarvan.
Johnnie Collins en Jim Mageean komen al vanaf 1980 naar Workum. Ze misten geen enkele keer. Hun optreden vormd één van de vaste programmapunten van het weekend. Johnny Collins en Jim Mageean hebben in de loop van de tijd een hechte band met het festival en haar bezoekers opgebouwd. Door hun krachtige uitstraling en onmiskenbare charme weten zij iedere bezoeker te verleiden tot meezingen. In eigen land (Engeland) zijn zij toonaangevend op het gebied van shanties, maar ook in andere landen zijn zij graag geziene gasten op de grote shantyfestivals.
IMG 9072Activiteiten kwamen en gingen op het festival. Het was steeds opnieuw zoeken naar de beste elementen op de mooiste plekken. Op de zondagochtend kwam er een koffieconcert bij, waardoor meer bezoekers een kans kregen de shantygroepen te horen zingen. In 1993 vond er een shantywedstrijd plaats, waarbij men zelfgemaakte liedjes in kon sturen. Naar aanleiding van deze wedstrijd werd besloten een Open Podium in het programma op te nemen. Kleine groepen en solisten konden op deze manier hun talenten met het grote publiek delen. In 1994 werd het eerste Open Podium gehouden met als thema ‘Zee-smartlappen’. In 1997, toen Forebitter (Amerika) te gast was, had het festival de juiste mensen in huis om de eerste shantyworkshop te houden.
In de loods van scheepstimmerwerf De Hoop (1693) werden muziektheaterstukken ten gehore gebracht. Deze stukken zijn bijna allemaal door Nanne Kalma geschreven; creatieve uitingen van topniveau, gezien het succes dat deze liederencycli boekten. Een bijzonder stuk was het programma geschreven ter ere van het 25-jarig bestaan van de Strontrace. Stoom afblazen in het Kraaiennest heette het, een zelfbedacht sprookje waarin een schipper en een meermin verliefd worden op elkaar. Dit speelde niet in de loods maar in het decor van tientallen masten in de haven.
De start van de Strontrace op maandag is ook nooit ongemerkt voorbij gegaan. Op de dijk en bij de haven speelden en zongen groepen voor en tijdens de start van de race. Een goede manier om de schippers een duwtje in de rug te geven bij de start en een feestelijke happening voor de bezoekers. Wiltsje van Peazens, Rèm’oly, De Scric der zee, Grietje Sprot, het zijn zo maar wat namen van groepen die deze gezellige maandagmiddagen hebben opgeluisterd.
Het zoeken naar verdieping en verbetering gaat nog altijd door. Het Internationaal Shantyfestival Workum wil haar gasten en bezoekers, jaar na jaar, een gebeurtenis van grote klasse bieden. Dat geldt voor de optredende groepen, voor het muziektheater op de werf, voor de workshops maar ook voor de Liereliet-singaround. Jarenlang vond die plaats in een overvolle kroeg temidden van de herrie die bij zo’n kroeg hoort. Dat beroofde menig artiest van zijn stem en niet alle bezoekers konden het populaire evenement volgen. Sinds vier jaar vindt de singaround plaats in een optimale ruimte: het cultureel centrum de Klameare. Daar is plaats genoeg voor iedereen en komt een elke zanger tot zijn recht. Het is een klein voorbeeld van de grote dynamiek die het festival over de jaren kenmerkt. Steeds weer zoeken naar oplossingen en met lef nieuwe uitdagingen aangaan. Daarnaast de charme van het kleinschalige van het festival koesteren. Zowel de bezoeker als de gast blijven zo verzekerd van alles wat een weekend Workum in oktober zo bijzonder maakt.


IMG 5194

 

Share